De twee dominante dynamieken

We onderscheiden twee opvallende dynamieken in hoe mensen zich tot elkaar verhouden en hoe ze de wereld ervaren. Iedereen draagt beide polen in zich: empathie en zelfgerichtheid, verbinding en autonomie. Het is geen "wij tegen zij", maar een spectrum waarin we allemaal een plek innemen.

1. Empathische mensen:

Kenmerken:

• Sterk invoelend, afgestemd op anderen
• Groot verantwoordelijkheidsgevoel
• Willen harmonie, eerlijkheid en verbinding
• Kunnen zich goed aanpassen
• Stellen vaak het welzijn van anderen boven zichzelf

Valkuilen:

• Grenzen te laat voelen of bewaken
• Schuld- en schaamtegevoelens
• Overbelasting, burn-out, lichamelijke klachten
• Gemakkelijk te manipuleren door schuld, angst of loyaliteit

Empathische mensen houden vaak systemen draaiende, maar krijgen er weinig erkenning voor.

2. Mensen met narcistische eigenschappen:

Belangrijk: dit gaat hier niet per se over een stoornis, maar over trekken.

Kenmerken:

• Gericht op eigen belang, imago en controle
• Weinig echte empathie (wel cognitieve empathie)
• Macht, status en bevestiging zijn belangrijk
• Kunnen charmant, overtuigend en dominant zijn
• Externe schuldtoeschrijving

Valkuilen:

• Geen werkelijk zelfcontact
• Lege binnenwereld
• Afhankelijk van bewondering
• Angst voor kwetsbaarheid en verlies van controle

Deze mensen komen vaak boven drijven in hiërarchische systemen.

Trauma als oorsprong

Trauma betekent hier: Een overweldigende ervaring waarbij iemand zich niet veilig, gezien of gesteund voelde — en daar alleen mee moest leren omgaan.

Een kind kan dan niet “zichzelf zijn”, maar moet zich aanpassen om te overleven.

Hoe empathische mensen ontstaan uit trauma

Overlevingsstrategie: afstemmen (fawn-respons)

Wat er gebeurde in de jeugd

• Emotioneel onvoorspelbare of overbelaste ouder(s)
• Liefde was voorwaardelijk
• Het kind moest:
  • aanvoelen hoe de ander zich voelde
  • spanningen sussen
  • zichzelf kleiner maken

Wat het zenuwstelsel leerde

“Mijn veiligheid hangt af van hoe goed ik jou aanvoel.”

Het autonome zenuwstelsel kiest:

• hyperafstemming
• verhoogde waakzaamheid
• voortdurend scannen van de omgeving

Wat dit later wordt

• Sterke empathie
• Intuïtief aanvoelen van stemmingen
• Verantwoordelijkheid voor emoties van anderen
• Moeite met grenzen
• Schuldgevoel als men “nee” zegt

💡 Empathie is hier geen karaktereigenschap, maar een overlevingsvaardigheid die later een kwaliteit wordt — mits begrensd.

Hoe narcistische trekken ontstaan uit trauma

Overlevingsstrategie: controle & ontkoppeling (fight / dissociatie)

Wat er gebeurde in de jeugd

• Ouders die:
  • emotioneel afwezig
  • afwijzend
  • kritisch
  • of zelf narcistisch waren
• Kwetsbaarheid werd:
  • genegeerd
  • bestraft
  • beschaamd

Wat het zenuwstelsel leerde

“Kwetsbaar zijn is gevaarlijk. Ik moet sterk zijn.”

Het autonome zenuwstelsel kiest:

• afsluiten van gevoel
• controle
• zelfvergroting als bescherming

Wat dit later wordt

• Overcompensatie (groot ego, statusgericht)
• Weinig toegang tot eigen pijn
• Moeite met echte empathie
• Behoefte aan bevestiging
• Projectie van schaamte op anderen

💡 Narcisme is hier geen liefde voor zichzelf, maar een pantser rondom diepe kwetsbaarheid.

Beide types zijn ooit gevoelige kinderen geweest, het verschil zit niet in gevoeligheid, maar in hoe die gevoeligheid werd beschermd.

Empathisch patroon:

• Afstemmen op de ander
• Zichzelf wegcijferen
• Schuld en schaamte naar binnen
• Overleven via verbinding

Narcistisch patroon:

• Afsluiten voor de ander
• Zichzelf vergroten’
• Schuld en schaamte naar buiten
• Overleven via controle