Wat is Cortisol?
Cortisol is een essentieel hormoon wat geproduceerd wordt door de bijnierschors van onze nieren. Het wordt vaak het "stresshormon" genoemd en heeft meerdere belangrijke functies:
1. Stressrespons: het stelt ons lichaam in state om alert te reageren of fysieke of psychische stress door energie (glucose) vrij te maken voor onze spieren en hersenen.
2. Stofwisseling: het reguleert de verwerking van suikers, vetten en eiwitten waardoor de bloedsuikerspiegel stabiel blijft en ons lichaam over brandstof beschikt.
3. Slaap-waakritme: Cortisol piekt in de ochtend om ons wakker en alert te maken en daalt gedurende de dag om je voor te bereiden op de slaap.
4. Immuunsysteem: Cortisol werkt ontstekingsremmend door als een soort "rem" op ons immuunsysteem te fungeren.
Hoe werkt het dan bij stress met Cortisol?
Gezonde situatie:
bij acute stress/gevaar zet Cortisol alle energie naar onze spieren en hersenen om, om te kunnen overleven. Dit is de vecht en vlucht reactie van ons lichaam. Daardoor worden processen die op dit moment minder belangrijk zijn - zoals een immuunreactie of de spijsvertering - tijdelijk op een laag pitje gezet. Als het gevaar weer over is, daalt de productie van Cortisol weer en kan in het lichaam en ons immuunsysteem kan weer aan herstel werken.
Hoe zit het met onze cortisol productie in ons lichaam anno 2026?
Vandaag de dag ervaren we niet direct gevaar- zoals vroeger als de jager moest vluchten voor een gevaarlijk dier - maar we ervaren veel stress door: druk leven, werk, relatie, sociaal media, sociale stress, financiële zorgen en/of overlevingsstress door ziektes. Ons lichaam herkent het verschil niet tussen echte gevaar - zoals de jager die moest vluchten voor zijn leven- en de stress die we collectief ervaren in ons drukke huidige leven.
Stress is stress en ons lichaam reageert hierop, door volop cortisol te produceren in overvloed! Ons lichaam staat constant "aan". Dit heeft een hoge "prijs" het kost ons te veel energie en we raken fysiek en mentaal uitgeput en worden ziek!
De oorspronkelijke functie van het stresshormon cortisol is niet veranderd, alleen zet ons lichaam dit nu te vaak in. Ook als dat eigenlijk niet nodig is!
Als de cortisol spiegel in ons lichaam constant te hoog is door stress van buiten (werkdruk of slechte relatie) of binnen ons lichaam (denk aan zorgen of psychische klachten) kunnen chronische klachten ontstaan zoals:
- slecht slapen: normaal zakt het cortisol niveau in de avond af, maar bij chronische stress dus niet. Daardoor kom je moeilijker in slaap of wordt je regelmatig wakker.
- slecht humeur: door de erom hoeveelheid cortisol in je lichaam wordt de serotonine productie onderdrukt wat weer kan lijden tot een slecht humeur tot depressie.
- onderdrukking van het immuunsysteem: cortisol remt ontstekingen wat kan leiden tot slechter herstel en verhoogde vatbaarheid voor infecties
- vermoeidheid: doordat ons lichaam in een soort altijd "aan" modus staat, kunnen de bijnieren uitgeput raken.
- onrustig lichaam: door steeds stress te hebben kan ervoor zorgen, dat je zenuwachtig, overweldigend, nerveus, angstig of onrustig voelt.
- cognitieve afname van de hersenen: door een te hoge cortisolniveau kunnen de hersenen beschadigt worden, voornamelijk rond de hippocampus. Het gevolg is afname van cognitieve functies waardoor je sneller overprikkeld wordt.
-Spierafbraak: door stress spaan je je spieren aan om in actie te komen. Als je chronische stress ervaart, zijn je spieren vrijwel altijd gespannen. Daardoor kan de spieromvang afnemen met als gevolg minder spiermassa en spierkracht.
-Hart- en vaatziekten: je hart moet door de chronische stress flink aan het werk. De hartactie gaat omhoog. Tegelijkertijd worden de bloedvaten van het hart minder goed onderhouden. Je lichaam is te veel bezig met “overleven” dan met herstel!
- verhoogde of verlaagde bloeddruk: stress versterkt de werking van adrenaline, wat zich uit in verhoogde hartslag en gespannen gevoel in je lichaam.
-een verhoogd cortisol in je lichaam verstoord de functie van onze darmen. Er kunnen verschillende klachten ontstaan zoals obstipatie of juist diarree. De darmflora raakt verstoord met een breed spectrum gevolgen voor onze darmen.
-verhoogde bloedsuiker: cortisol zorgt ervoor dat er meer glucose in het bloed komt voor snelle energie wat zorgt voor meer trek in suiker een energiepieken en -dalen in je bloed.
- spierspanning neemt toe: gespannen kaken, stijve nek of rug en een generale verhoogde spierspanning in het lichaam.
Mentale en neurologische gevolgen van een te hoog cortisol in het lichaam:
- de amygdala (angstcentrum) wordt actiever
- de hippocampus (geheugen) functioneert minder goed
- de prefrontale cortex (focus en beslissingen) wordt geremd
Dat alles uit zich in :
- onrust en angst
- piekeren
- gevoel van opgejaagd zijn
- moeilijk kunnen ontspannen
- slechte concentratie
- "watten in je hoofd"
- dingen vergeten
- moeite met keuzes maken
- slaapproblemen
- niet uitgerust wakker worden
- emotionele instabiliteit
- geagiteerd zijn
- minder stressbestendig
- somberheid of leeg gevoel
- minder plezier ervaren
- minder motivatie
- neiging tot depressie
- gespannen lichaam
je komt in een vicieuze cirkel terecht!
Wat is de HPA-as?
is een belangrijk regelsysteem in het lichaam dat bepaald hoe je met stress omgaat. HPA staat voor:
H = Hypothalamus: merkt stress op (pijn, angst, lichamelijke belasting, slaaptekort, emotionele stress) en geeft een signaalhormoon CRH af
P = Hypofyse: reageert hierop en maakt ACTH hormoon. ACTH gaat via het bloed naar de bijnieren
A = Bijnieren: reageren op ACTH en produceren CORTISOL
Wanneer er genoeg cortisol is, krijgt de Hypothalamus een rem-signaal en de productie stopt. Dit heet een negatieve feedback-lus.
Deze drie werken samen als een soort stress-regelkring tussen hersenen en lichaam.